Kế toán cho doanh nghiệp sản xuất, gia công ở Long Thành

Công ty thương mại ở Nhơn Trạch mỗi tháng vài chục hóa đơn mua vào, bán ra, nhập xong là gần như hết việc. Nhà máy gia công bên cạnh thì khác: cùng số hóa đơn đó nhưng có kho nguyên liệu, kho sản phẩm, phế liệu, hàng lỗi, và cuối năm phải giải thích được từng con số tồn kho. Rắc rối của doanh nghiệp sản xuất ít khi nằm ở tờ khai thuế định kỳ. Nó nằm ở hồ sơ kho.

Tóm tắt nhanh

  • Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC: hiệu lực từ 01/01/2026, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày đó, thay cho Thông tư 200/2014/TT-BTC trừ phần nêu tại khoản 2 Điều 31.
  • Danh mục tài khoản tại Phụ lục II vẫn đủ nhóm cho nhà máy: 152, 153, 154, 155, 156, 157, 158, 621, 622, 627, 632. Tài khoản 155 nay mang tên "Sản phẩm".
  • Biểu mẫu chứng từ ở Phụ lục I là để tham khảo. Doanh nghiệp được thiết kế thêm hoặc sửa đổi, bổ sung, nhưng phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đã sửa (khoản 1 và khoản 2 Điều 9).
  • Chi phí hủy hàng tồn kho, hủy tài sản và hủy phế liệu, phế phẩm phát sinh trong gia công, sản xuất nằm ở điểm i khoản 2 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP. Thành phần hồ sơ cho từng nhóm được liệt kê tại khoản 9 Điều 3 Thông tư 20/2026/TT-BTC.
  • Doanh nghiệp vừa và nhỏ được lựa chọn áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, nhưng đã chọn thì phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm (khoản 3 Điều 31).

Chế độ kế toán áp dụng cho nhà máy từ năm 2026

Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế (khoản 1 Điều 2). Thông tư có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày đó, và thay thế bốn thông tư: Thông tư 200/2014/TT-BTC (trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 31), Thông tư 75/2015/TT-BTC, Thông tư 53/2016/TT-BTC và Thông tư 195/2012/TT-BTC về kế toán áp dụng cho đơn vị chủ đầu tư.

Với doanh nghiệp sản xuất, gia công, điểm cần rà không phải tên tài khoản mà là hệ thống chứng từ kho. Điều 8 yêu cầu chứng từ kế toán phải được thực hiện theo đúng quy định của Luật Kế toán và các văn bản hướng dẫn. Điều 9 thì mở hơn ta tưởng: doanh nghiệp tham khảo để áp dụng biểu mẫu chứng từ kế toán tại Phụ lục I (khoản 1), và được thiết kế thêm hoặc sửa đổi, bổ sung biểu mẫu chứng từ kế toán, với điều kiện biểu mẫu phải đảm bảo tuân thủ quy định tại Điều 16 Luật Kế toán và phản ánh đầy đủ, kịp thời, trung thực, minh bạch, dễ kiểm tra, kiểm soát, đối chiếu được tài sản, nguồn vốn của doanh nghiệp; đồng thời doanh nghiệp có trách nhiệm ban hành Quy chế hạch toán kế toán hoặc tài liệu tương đương, nêu trách nhiệm của mình trước pháp luật về nội dung đã sửa đổi, bổ sung (khoản 2).

Nói thẳng ra, đây là chỗ dễ hụt nhất. Nhiều nhà máy nhỏ dùng mẫu phiếu xuất kho tải trên mạng, năm nay một kiểu năm sau một kiểu, không có văn bản nội bộ nào nói công ty dùng mẫu gì, ai ký.

Nhóm tài khoản nhà máy thường dùng

Số hiệuTên tài khoản (Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC)
152Nguyên liệu, vật liệu
153Công cụ, dụng cụ
154Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
155Sản phẩm
156Hàng hóa
157Hàng gửi đi bán
158Nguyên liệu, vật tư tại kho bảo thuế
621Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp
622Chi phí nhân công trực tiếp
627Chi phí sản xuất chung
632Giá vốn hàng bán

Tài khoản 158 chỉ dùng khi doanh nghiệp được công nhận kho bảo thuế, chứ không phải mọi nhà máy làm hàng xuất khẩu ở Nhơn Trạch, Long Đức, Lộc An – Bình Sơn đều có.

Ba hồ sơ kho mà nhà máy hay thiếu

Phiếu nhập, phiếu xuất kho đủ nội dung và đủ chữ ký

Luật Kế toán số 88/2015/QH13 quy định chứng từ kế toán phải có tên và số hiệu của chứng từ (điểm a), ngày lập chứng từ (điểm b), chữ ký và họ tên của người lập, người duyệt và những người có liên quan (điểm g) tại khoản 1 Điều 16. Chứng từ kế toán chỉ được lập một lần cho mỗi nghiệp vụ kinh tế, tài chính (khoản 1 Điều 18) và phải được lập rõ ràng, đầy đủ, kịp thời, chính xác theo nội dung quy định trên mẫu (khoản 2 Điều 18).

Lỗi thường gặp: xuất nguyên liệu cho tổ sản xuất cả tuần rồi cuối tuần mới làm một phiếu gộp, hoặc phiếu xuất kho chỉ có chữ ký thủ kho. Sổ khớp sản lượng thì không ai nói gì. Có chênh lệch thì chuỗi chữ ký bị hụt là cái bị hỏi đầu tiên.

Cách tính giá thành và định mức tiêu hao viết thành văn bản

Định mức tiêu hao là con số của riêng từng dây chuyền, doanh nghiệp tự xây dựng theo quy trình thực tế, nên bài này không dẫn mức cụ thể nào. Việc cần làm là có văn bản nội bộ: sản phẩm nào, định mức bao nhiêu, ai duyệt, sửa thì ghi nhận ra sao, tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung là gì.

Song song đó là hồ sơ mua nguyên vật liệu. Khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP đòi đủ ba điều kiện, và mở đầu bằng việc trừ ra các khoản chi không được trừ ở Điều 10: khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp (điểm a); có đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật (điểm b); có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với trường hợp mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên (điểm c). Mua nhiều lần trong cùng một ngày của một người bán mà tổng từ 05 triệu đồng trở lên cũng rơi vào yêu cầu này theo điểm c1. Nhà máy mua vật tư lẻ bằng tiền mặt mỗi tuần nên soát lại chỗ này trước khi khóa sổ.

Phần nguyên vật liệu dùng vượt định mức nội bộ bị xử lý thế nào khi quyết toán thì phụ thuộc hồ sơ và ngành nghề, chúng tôi không chốt một chiều ở đây. Chênh lệch lớn thì hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc người làm nghề trước khi quyết toán.

Biên bản kiểm kê

Theo khoản 2 Điều 40 Luật Kế toán, đơn vị kế toán phải kiểm kê tài sản vào cuối kỳ kế toán năm (điểm a); khi bị chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, giải thể, chấm dứt hoạt động, phá sản hoặc bán, cho thuê (điểm b); khi chuyển đổi loại hình hoặc hình thức sở hữu (điểm c); khi xảy ra hỏa hoạn, lũ lụt và các thiệt hại bất thường khác (điểm d); khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định đánh giá lại tài sản (điểm đ); và các trường hợp khác theo quy định của pháp luật (điểm e).

Với nhà máy, kiểm kê cuối năm không phải đếm cho có. Đó là lần số liệu trên sổ được đối chiếu với hàng thật trong kho, và là căn cứ xử lý chênh lệch. Trình tự chúng tôi đã viết riêng trong bài kiểm kê hàng tồn kho cuối năm.

Hàng hủy, phế liệu, phế phẩm: hồ sơ nào là bắt buộc

Điểm i khoản 2 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP gom một nhóm khoản chi phục vụ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp nhưng chưa tương ứng với doanh thu phát sinh trong kỳ. Cả khoản 2 này chỉ áp dụng cho khoản chi đáp ứng điều kiện tại điểm b và điểm c khoản 1 Điều 9 nói trên. Ba điểm trong nhóm liên quan trực tiếp đến nhà máy:

  • Điểm i7 — chi phí hủy hàng tồn kho hư hỏng do thay đổi quá trình sinh hóa tự nhiên, hàng lạc hậu mốt, lạc hậu kỹ thuật, lỗi thời, hết hạn sử dụng, không còn giá trị sử dụng, hàng không đủ điều kiện lưu thông trên thị trường do quy định của các luật chuyên ngành, và chi phí hủy nguyên liệu, vật tư, linh kiện không còn nhu cầu sử dụng. Giá trị tính vào chi phí được trừ là giá vốn của hàng bị hủy, trừ phần đã trích lập dự phòng theo quy định nếu có, cộng chi phí liên quan đến hoạt động hủy hàng.
  • Điểm i8 — chi phí hủy tài sản do hư hỏng không còn nhu cầu sử dụng, gồm giá trị còn lại trên sổ sách tại doanh nghiệp và chi phí liên quan đến hoạt động hủy tài sản.
  • Điểm i9 — chi phí hủy phế liệu, phế phẩm phát sinh trong quá trình gia công, sản xuất.

Đoạn cuối điểm i đặt điều kiện chung: doanh nghiệp phải lưu giữ và cung cấp đầy đủ hồ sơ liên quan đến các khoản chi phí tại điểm i khoản này để phục vụ cho công tác thanh tra, kiểm tra theo quy định của pháp luật. Hồ sơ đó không phải muốn làm kiểu nào cũng được: khoản 9 Điều 3 Thông tư 20/2026/TT-BTC ngày 12/3/2026 liệt kê thành phần hồ sơ cho từng nhóm.

Lưu ý mốc thời gian, vì chỗ này dễ làm sai hồ sơ cũ. Thông tư 20/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 12/3/2026 và áp dụng kể từ kỳ tính thuế năm 2025 (khoản 1 Điều 10), nhưng khoản 2 Điều 10 đặt chuyển tiếp: với khoản chi phát sinh trước ngày thông tư có hiệu lực mà Thông tư 96/2015/TT-BTC đã quy định cụ thể về điều kiện, hồ sơ thì thực hiện theo Thông tư 96/2015/TT-BTC cho kỳ tính thuế năm 2025; còn khoản chi nêu tại Điều 3 mà Thông tư 96/2015/TT-BTC chưa quy định cụ thể thì hồ sơ áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2025 là hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật. Tức là bộ hồ sơ dưới đây là chuẩn cho kỳ tính thuế năm 2026; còn giải trình một lần hủy hàng của kỳ tính thuế năm 2025 thì phải đối chiếu khoản 2 Điều 10, không áp bộ mới vào.

Hủy hàng tồn kho, nguyên liệu, vật tư, linh kiện (điểm g khoản 9 Điều 3)

  1. Quyết định của người có thẩm quyền tại doanh nghiệp về việc hủy hàng hóa, nguyên liệu, vật tư, linh kiện.
  2. Biên bản kiểm kê giá trị hàng hóa, nguyên liệu, vật tư, linh kiện do doanh nghiệp lập, trong đó ghi rõ nguyên nhân, chủng loại, số lượng, giá trị, phương án xử lý, do đại diện hợp pháp của doanh nghiệp xác nhận, ký và chịu trách nhiệm.
  3. Quyết định thành lập Hội đồng xử lý việc tiêu hủy hàng hóa, nguyên liệu, vật tư, linh kiện.
  4. Quyết định xử lý của Hội đồng xử lý.

Hai chỗ hay thiếu: quyết định hủy và quyết định thành lập hội đồng là hai giấy khác nhau, nhiều nơi gộp làm một; và biên bản kiểm kê phải do đại diện hợp pháp của doanh nghiệp ký, không phải chỉ thủ kho với kế toán kho.

Hủy tài sản (điểm h khoản 9 Điều 3)

Bốn giấy tờ y như trên, chỉ đổi đối tượng sang tài sản: quyết định hủy tài sản; biên bản kiểm kê giá trị tài sản ghi rõ nguyên nhân hư hỏng, chủng loại, số lượng, giá trị, phương án xử lý, do đại diện hợp pháp của doanh nghiệp xác nhận và ký; quyết định thành lập Hội đồng xử lý; quyết định xử lý của Hội đồng.

Hủy phế liệu, phế phẩm (điểm i khoản 9 Điều 3)

Nhóm này nhẹ hơn hẳn: chỉ cần biên bản xác định việc hủy phế liệu, phế phẩm do doanh nghiệp lập và được đại diện hợp pháp của doanh nghiệp xác nhận, ký và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Nhà máy gia công phát sinh phế phẩm mỗi ngày thì gom theo kỳ và lập biên bản theo kỳ, miễn là số liệu khớp sổ kho.

Ngoài hồ sơ thông tư đã nêu, nên giữ thêm phiếu xuất kho khớp số lượng với biên bản, hợp đồng và hóa đơn với đơn vị thu gom chất thải nếu thuê ngoài, và bảng tính phần dự phòng đã trích — chuẩn bị cho dễ giải trình, không phải thành phần liệt kê ở khoản 9 Điều 3.

Chỗ dự phòng hay bị tính hai lần. Ví dụ một lô vật tư giá vốn 100 triệu đồng, đã trích dự phòng giảm giá 30 triệu, thuê đơn vị bên ngoài hủy mất 5 triệu: theo điểm i7, phần tính vào chi phí được trừ là 100 trừ 30 cộng 5, tức 75 triệu đồng, chứ không phải 105 triệu.

Tổn thất do bão, cháy, dịch bệnh

Trường hợp này nằm ở điểm g khoản 2 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP: phần giá trị tổn thất do thiên tai, dịch bệnh và trường hợp bất khả kháng khác không được bồi thường. Điểm g1 xác định phần không được bồi thường bằng tổng giá trị tổn thất trừ đi phần mà doanh nghiệp bảo hiểm hoặc tổ chức, cá nhân khác phải bồi thường theo quy định của pháp luật. Điểm g2: nếu khoản bồi thường nhận được ở kỳ khác với kỳ phát sinh tổn thất và chưa được trừ vào giá trị tổn thất, doanh nghiệp tính khoản bồi thường vào thu nhập khác tại kỳ phát sinh khoản bồi thường. Điểm g3 nêu các trường hợp bất khả kháng khác gồm thảm họa, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ và các trường hợp khác thực hiện theo quy định của pháp luật quản lý thuế.

Để ý g1 và g2. Cháy một kho vật tư, bảo hiểm trả một phần, thì phần bảo hiểm phải trả bị trừ khỏi giá trị tổn thất ngay ở kỳ xảy ra, không chờ tiền về mới tính. Tiền bồi thường về năm sau mà trước đó chưa trừ thì là thu nhập khác của năm nhận tiền.

Khi nhà máy ở Long Thành, Nhơn Trạch thuê kế toán ngoài

Trụ sở MP Consulting ở Phú Mỹ, cùng trục Quốc lộ 51 với Long Thành, nên với Long Thành và Nhơn Trạch chúng tôi nhận chứng từ tận nơi theo lịch hằng tháng thay vì bắt doanh nghiệp gửi chuyển phát. Biên Hòa, Trảng Bom thì làm việc kết hợp trực tuyến.

Khác biệt lớn nhất so với công ty thương mại là khối lượng dữ liệu kho. Chỉ đưa hóa đơn mà không đưa phiếu nhập xuất và sản lượng thì bên kế toán không dựng được giá thành. Ngay buổi nhận việc nên thống nhất: ai lập phiếu kho, bằng phần mềm gì, gửi theo tần suất nào, kỳ nào chốt số.

Doanh nghiệp đang nghi sổ sách mấy năm trước có vấn đề thì nên rà soát sổ sách trước khi ký hợp đồng dịch vụ hằng tháng, và tổ chức kiểm kê hàng hóa tại kho để có một mốc số liệu sạch để bắt đầu.

Câu hỏi thường gặp

Nhà máy nhỏ có phải áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC không?

Thông tư hướng dẫn kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế (khoản 1 Điều 2). Riêng doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở ngoài công lập và các đơn vị kế toán khác thì khoản 3 Điều 31 cho được lựa chọn áp dụng Thông tư này cho phù hợp đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản lý; đã chọn thì phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm. Đổi chế độ kế toán còn phải trình bày lại số liệu, thông tin so sánh và giải trình lý do, ảnh hưởng trong thuyết minh báo cáo tài chính. Vậy nên đừng đổi giữa năm cho vui.

Nguyên liệu do bên đặt gia công cung cấp thì theo dõi thế nào?

Phải rõ từ hợp đồng gia công trước khi bàn tới hạch toán: nguyên liệu do bên đặt gia công cung cấp là hàng nhận để sản xuất, không phải hàng doanh nghiệp mua. Tối thiểu phải theo dõi riêng số lượng nhận, số đã dùng, số trả lại, kèm hồ sơ giao nhận từng lô. Cách ghi nhận cụ thể phụ thuộc hợp đồng và chế độ kế toán đang áp dụng, nên trao đổi với người phụ trách kế toán ngay từ lô đầu.

Phế liệu bán được có tính vào chi phí hủy ở điểm i9 không?

Không. Điểm i9 là chi phí hủy phế liệu, phế phẩm, tức phần phải đem hủy. Phần bán được là giao dịch bán hàng, theo dõi theo doanh thu. Nhà máy vừa hủy vừa bán phế liệu nên tách hai dòng ngay trên sổ kho.

Kiểm kê thấy thiếu nguyên liệu so với sổ thì xử lý ra sao?

Tìm nguyên nhân trước, vì cách xử lý phụ thuộc hoàn toàn vào đó: nhập liệu sai thì sửa sổ; hàng hư hỏng phải hủy thì theo điểm i7 cùng bộ hồ sơ ở khoản 9 Điều 3 Thông tư 20/2026/TT-BTC, nhớ mốc chuyển tiếp ở khoản 2 Điều 10 nếu là chi phí của kỳ 2025; tổn thất do thiên tai, hỏa hoạn, bất khả kháng thì theo điểm g. Phần chênh lệch không giải thích được là phần dễ bị loại nhất, nếu giá trị lớn thì hỏi chuyên gia trước khi khóa sổ.

Nếu nhà máy của anh chị ở Long Thành, Nhơn Trạch hoặc trong các khu công nghiệp quanh đó và đang muốn dọn lại hồ sơ kho trước khi khóa sổ năm nay, xem thêm dịch vụ kế toán tại Đồng Nai của MP Consulting. Mức phí theo số hóa đơn và số lao động được ghi trên trang bảng giá, có bộ ước tính để anh chị tự tính trước khi liên hệ.

Bài viết cập nhật đến ngày 30/10/2026 và mang tính tham khảo chung. Quy định có thể thay đổi và mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng — vui lòng đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ MP Consultingđể được tư vấn cho trường hợp cụ thể. Chịu trách nhiệm nội dung: Nguyễn Quang Nguyên Đán, Giám đốc (CEO).

Liên hệ

Kết nối với MP Consulting

Hãy để lại thông tin, đội ngũ tư vấn của chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ làm việc.

Văn phòng giao dịch TP. Hồ Chí Minh (theo lịch hẹn)95-97 đường N2, Khu đô thị Global City, Phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh
Hotline / Zalo0899 777 272
Giờ làm việc
Thứ 2 – Thứ 6: 8:00 – 17:00
Thứ 7: 8:00 – 12:00

Yêu cầu tư vấn

Điền thông tin bên dưới để nhận tư vấn miễn phí.

Zalo