Giảm trừ gia cảnh 2026: đăng ký người phụ thuộc trước 31/12
Còn hơn một tháng là hết năm, và với giảm trừ gia cảnh thì mốc 31/12 là mốc thật. Ai chưa đăng ký người phụ thuộc cho kỳ tính thuế 2026 thì phải làm xong trước ngày đó. Một người phụ thuộc đủ điều kiện cả năm mà không bao giờ được đăng ký là 74,4 triệu đồng tiền giảm trừ bị bỏ không — còn đăng ký muộn nhưng vẫn trong năm thì phần thiếu được tính lại khi quyết toán, như phần dưới sẽ nói rõ.
Tóm tắt nhanh
- Giảm trừ gia cảnh là khoản được trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của người nộp thuế là cá nhân cư trú: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm) cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc — khoản 1 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15. Thu nhập từ kinh doanh của hộ, cá nhân kinh doanh và thu nhập của cá nhân không cư trú không được trừ khoản này.
- Phải đăng ký người phụ thuộc kèm hồ sơ chứng minh trước ngày 31/12 của năm tính thuế. Các năm sau, nếu không có thay đổi thì không phải đăng ký lại (điểm a khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
- Con dưới 18 tuổi và con từ 18 tuổi trở lên bị mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật hoặc không có khả năng lao động thì không xét thu nhập. Các nhóm còn lại phải không có thu nhập, hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3 triệu đồng; riêng người trong độ tuổi lao động ở nhóm vợ chồng, cha mẹ và nhóm cá nhân khác còn phải đồng thời không có khả năng lao động (khoản 2 và khoản 3 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP; khoản 1 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC).
- "Không có khả năng lao động" trong hồ sơ người phụ thuộc là tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên (khoản 4 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
- Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế (khoản 3 Điều 10 Luật số 109/2025/QH15).
Mức giảm trừ đang áp dụng cho kỳ tính thuế 2026
Trước hết là phạm vi: khoản 1 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 chỉ cho trừ giảm trừ gia cảnh vào thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú. Phần thu nhập từ kinh doanh của hộ, cá nhân kinh doanh và thu nhập của cá nhân không cư trú không được trừ giảm trừ gia cảnh.
Về mốc thời gian, Luật số 109/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, nhưng khoản 2 Điều 29 của Luật nói rõ: các quy định liên quan đến thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026. Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC (cả hai ban hành ngày 30/6/2026, hiệu lực 01/7/2026) cũng ghi cùng mốc áp dụng đó cho phần tiền lương, tiền công.
Hai mức 15,5 và 6,2 triệu đồng cũng không phải chỉ có từ khi Luật mới được áp dụng. Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 ngày 17/10/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh quy định tại khoản 1 Điều 19 Luật Thuế thu nhập cá nhân (Luật số 04/2007/QH12) lên đúng 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm) cho người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc (Điều 1), có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026 và áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026 (khoản 1 Điều 2), thay cho Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14.
Nói cách khác, khi quyết toán thuế thu nhập cá nhân năm 2026, bạn dùng mức giảm trừ mới cho cả 12 tháng của năm, không phải tách nửa đầu năm theo quy định cũ.
Luật số 109/2025/QH15 đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 09/2026/QH16 ngày 24/4/2026 và hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 112/VBHN-VPQH ngày 20/5/2026. Phần sửa đổi không chạm tới Điều 10 về giảm trừ gia cảnh, nên các mức nêu trên là mức đang áp dụng.
| Khoản giảm trừ | Mức/tháng | Mức/năm |
|---|---|---|
| Bản thân người nộp thuế | 15,5 triệu đồng | 186 triệu đồng |
| Mỗi người phụ thuộc | 6,2 triệu đồng | 74,4 triệu đồng |
Ai được tính là người phụ thuộc
Khoản 4 Điều 10 Luật số 109/2025/QH15 định nghĩa người phụ thuộc là người mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng. Khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP chia thành năm nhóm:
| Nhóm | Gồm những ai | Điều kiện kèm theo |
|---|---|---|
| Điểm a | Con dưới 18 tuổi (con đẻ, con nuôi theo quy định của pháp luật, con riêng của vợ hoặc của chồng) | Không xét thu nhập |
| Điểm b | Con từ 18 tuổi trở lên bị mất năng lực hành vi dân sự, là người khuyết tật hoặc không có khả năng lao động | Theo giấy tờ xác nhận tình trạng tương ứng |
| Điểm c | Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề; kể cả con từ 18 tuổi trở lên đang học phổ thông, tính cả thời gian chờ kết quả thi từ tháng 6 đến tháng 9 năm lớp 12 | Không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm không quá 3 triệu đồng |
| Điểm d | Vợ hoặc chồng; cha đẻ, mẹ đẻ, cha dượng, mẹ kế, cha nuôi, mẹ nuôi theo quy định của pháp luật, cha vợ, mẹ vợ (hoặc cha chồng, mẹ chồng) | Theo khoản 3 Điều 47 (xem bên dưới) |
| Điểm đ | Cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng: anh ruột, chị ruột, em ruột; ông bà nội, ông bà ngoại; cô ruột, dì ruột, cậu ruột, chú ruột, bác ruột; cháu ruột; người phải trực tiếp nuôi dưỡng khác theo quy định của pháp luật | Theo khoản 3 Điều 47, và phải đang sống cùng người nộp thuế, người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo các Điều 104, 105 và 106 Luật Hôn nhân và gia đình |
Khoản 3 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP đặt thêm điều kiện cho nhóm vợ chồng, cha mẹ (điểm d) và nhóm cá nhân khác phải trực tiếp nuôi dưỡng (điểm đ) — lưu ý bản Nghị định đang lưu hành ghi phạm vi khoản này là "điểm d và điểm d khoản 2 Điều này", lặp chữ "điểm d", hiểu theo bố cục của Điều 47 là điểm d và điểm đ:
- Người trong độ tuổi lao động phải đồng thời không có khả năng lao động và không có thu nhập, hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá mức Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định.
- Người ngoài độ tuổi lao động chỉ cần không có thu nhập, hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá mức đó.
Mức "Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định" nằm ở Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC: không vượt quá 3 triệu đồng/tháng. Mức cũ theo Thông tư 111/2013/TT-BTC là 1 triệu đồng, nên nhiều trường hợp trước đây bị loại giờ đã đủ điều kiện. Thông tư 111/2013/TT-BTC đã bị Thông tư 87/2026/TT-BTC thay thế từ ngày 01/7/2026 (khoản 2 Điều 6), nên đừng tra lại mức cũ trong văn bản đó cho kỳ tính thuế 2026 trở đi; riêng kỳ tính thuế 2025 trở về trước vẫn theo quy định cũ (khoản 1 Điều 70 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
Còn "không có khả năng lao động" thì khoản 4 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP chốt một con số: tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên. Đây là chỗ hay bị hiểu rộng. Cha mẹ còn trong tuổi lao động mà chỉ "sức khỏe yếu, không đi làm được" thì chưa đủ; phải có giấy tờ xác định tỷ lệ suy giảm từ 81%.
Hồ sơ chứng minh người phụ thuộc
Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC gom hồ sơ theo từng nhóm quan hệ, thay vì rải rác như trước:
| Người phụ thuộc | Giấy tờ cần có |
|---|---|
| Con đẻ (điểm a khoản 1) | Giấy khai sinh hoặc Quyết định nhận cha, mẹ, con (hoặc văn bản xác nhận quan hệ); Căn cước của con nếu đã được cấp |
| Con nuôi (điểm b khoản 1) | Giấy khai sinh; Căn cước nếu có; Quyết định công nhận hoặc Giấy chứng nhận nuôi con nuôi |
| Con riêng của vợ hoặc chồng (điểm c khoản 1) | Giấy khai sinh; Căn cước nếu có; Giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ khác chứng minh quan hệ |
| Con từ đủ 18 tuổi bị mất năng lực hành vi dân sự hoặc khuyết tật (điểm d khoản 1) | Hồ sơ quan hệ cha mẹ – con như trên, thêm Giấy xác nhận mất năng lực hành vi dân sự hoặc Giấy xác nhận khuyết tật |
| Con đang đi học (điểm đ khoản 1) | Hồ sơ quan hệ cha mẹ – con như trên, thêm thẻ sinh viên hoặc bản khai có xác nhận của nhà trường hoặc giấy tờ khác chứng minh đang học |
| Vợ hoặc chồng (khoản 2) | Căn cước và Giấy chứng nhận kết hôn, hoặc giấy tờ khác do cơ quan có thẩm quyền cấp chứng minh quan hệ vợ chồng |
| Cha đẻ, mẹ đẻ (điểm a khoản 3) | Căn cước của cha, mẹ; Giấy khai sinh của người nộp thuế hoặc Quyết định nhận cha, mẹ, con |
| Cha nuôi, mẹ nuôi (điểm b khoản 3) | Căn cước của cha, mẹ; Quyết định công nhận hoặc Giấy chứng nhận nuôi con nuôi |
| Cha mẹ vợ hoặc cha mẹ chồng (điểm c khoản 3) | Căn cước của cha, mẹ; Giấy khai sinh của vợ hoặc chồng; Giấy chứng nhận kết hôn |
| Cha dượng, mẹ kế (điểm d khoản 3) | Căn cước; Giấy khai sinh của người nộp thuế; Giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ vợ chồng giữa cha dượng với mẹ đẻ, hoặc mẹ kế với cha đẻ |
| Cá nhân khác không nơi nương tựa (khoản 4) | Căn cước; bảng kê khai theo mẫu của pháp luật quản lý thuế; giấy tờ chứng minh quan hệ với người nộp thuế; giấy tờ chứng minh nghĩa vụ nuôi dưỡng nếu có |
| Người không có khả năng lao động (khoản 5) | Hồ sơ của nhóm tương ứng ở trên, thêm giấy tờ chứng minh tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên |
| Cá nhân cư trú là người nước ngoài không có hồ sơ theo các trường hợp trên (khoản 7) | Tài liệu pháp lý do cơ quan có thẩm quyền cấp, chứng minh đủ điều kiện là người phụ thuộc và thể hiện quan hệ với người nộp thuế |
Hai khoản cuối của Điều 4 là phần kế toán doanh nghiệp nên đọc kỹ. Khoản 8: tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập phải lưu giữ và cung cấp đầy đủ hồ sơ chứng minh người phụ thuộc để phục vụ thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và các trường hợp khác theo quy định của pháp luật. Hồ sơ nằm ở nhà người lao động thì khi thanh tra thuế đến, phần giảm trừ đó khó giữ được. Khoản 9: trên cơ sở thông tin đăng ký thuế, cơ quan thuế sẽ khai thác dữ liệu từ Cổng Dịch vụ công Quốc gia và các cơ sở dữ liệu quốc gia được chia sẻ để xác định người phụ thuộc; chỉ khi không khai thác được thì người nộp thuế mới phải cung cấp giấy tờ. Thực tế vẫn nên thu đủ bản chụp và lưu lại, vì không ai biết trước dữ liệu nào tra được, dữ liệu nào không.
Thời hạn đăng ký và cách tính khi đăng ký muộn
Điểm a khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP đặt ra ba điều cần nhớ:
- Chỉ được tính giảm trừ cho người phụ thuộc nếu người nộp thuế đã đăng ký thuế và đã đăng ký người phụ thuộc.
- Thời hạn đăng ký người phụ thuộc kèm hồ sơ chứng minh là trước ngày 31/12 của năm tính thuế. Với năm nay, đó là trước ngày 31/12/2026.
- Trường hợp trong năm tính thuế chưa được tính giảm trừ cho người phụ thuộc thì được tính giảm trừ kể từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng.
Cũng tại điểm a, việc đăng ký người phụ thuộc "thực hiện ổn định cho các năm sau nếu không có thay đổi", nên không phải năm nào cũng làm lại từ đầu. Điểm b khoản 2 Điều 48 bổ sung: khi người nộp thuế đăng ký giảm trừ cho người phụ thuộc thì được tạm tính giảm trừ gia cảnh trong năm kể từ khi đăng ký người phụ thuộc, được tính đủ theo tháng.
Hai mốc này dễ lẫn. Mốc "từ tháng đăng ký" là cách doanh nghiệp tạm tính khi trả lương hằng tháng. Mốc "từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng" là mốc để tính lại cho đủ số tháng được giảm trừ. Vì vậy, một người có con sinh tháng 3/2026 nhưng đến tháng 12/2026 mới đăng ký thì phần chênh lệch không mất; điểm a khoản 2 Điều 48 không ghi rõ việc tính lại thực hiện ở bước nào, trên thực tế phần chênh được xử lý khi quyết toán. Nhưng điểm a khoản 2 Điều 48 ghi thời hạn là "trước ngày 31 tháng 12 của năm tính thuế", nên việc đăng ký thực hiện từ ngày 31/12/2026 trở đi đã không còn nằm trong thời hạn của kỳ tính thuế 2026. Để an toàn, nên hoàn tất việc đăng ký chậm nhất trong ngày 30/12/2026 chứ không để sát ngày.
Khi nhiều người nộp thuế có chung người phụ thuộc phải nuôi dưỡng — hai vợ chồng cùng nuôi con, ba anh em cùng nuôi mẹ — các bên tự thỏa thuận để đăng ký giảm trừ vào một người nộp thuế trong năm tính thuế; có thay đổi về thỏa thuận thì việc thay đổi áp dụng cho kỳ tính thuế tiếp theo (điểm b khoản 2 Điều 48). Người có nhiều nguồn thu nhập từ tiền lương, tiền công được chọn nơi đăng ký giảm trừ cho người phụ thuộc, nhưng phải bảo đảm mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế trong năm tính thuế (điểm c khoản 2 Điều 48, cùng nội dung với khoản 3 Điều 10 của Luật).
Một ví dụ cho dễ hình dung
Chị H. làm ở một công ty trong Khu công nghiệp Phú Mỹ, thu nhập từ tiền lương còn lại sau khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc là 28 triệu đồng/tháng. Chị có một con 6 tuổi và mẹ ruột 68 tuổi, không có lương hưu, không có thu nhập.
- Giảm trừ bản thân: 15,5 triệu đồng.
- Giảm trừ 2 người phụ thuộc: 6,2 × 2 = 12,4 triệu đồng.
- Tổng giảm trừ gia cảnh: 27,9 triệu đồng. Thu nhập tính thuế còn 0,1 triệu đồng/tháng.
Nếu chị chỉ đăng ký cho con mà quên đăng ký cho mẹ, thu nhập tính thuế mỗi tháng sẽ là 6,3 triệu đồng. Chỉ một người phụ thuộc không được đăng ký đã làm thay đổi đáng kể số thuế phải nộp của cả năm.
Nếu mẹ chị H. có lương hưu 4 triệu đồng/tháng thì bà không đủ điều kiện, vì thu nhập bình quân tháng vượt ngưỡng 3 triệu đồng tại Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC.
Ví dụ trên chỉ tính riêng phần giảm trừ gia cảnh để thấy tác động của việc đăng ký người phụ thuộc. Người nộp thuế còn có thể được trừ các khoản giảm trừ khác, trong đó từ kỳ tính thuế 2026 có thêm khoản chi cho y tế, giáo dục – đào tạo của bản thân và của người phụ thuộc theo mức Chính phủ quy định (khoản 2 Điều 11 Luật số 109/2025/QH15; Điều 49 Nghị định 253/2026/NĐ-CP), nên số thuế thực tế khi quyết toán có thể thấp hơn nữa.
Câu hỏi thường gặp
Đăng ký người phụ thuộc ở đâu?
Khoản 6 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC quy định người nộp thuế thực hiện việc đăng ký, thay đổi người phụ thuộc theo quy định của pháp luật về quản lý thuế và tự chịu trách nhiệm về tính chính xác của việc đăng ký, thay đổi đó; kê khai không đúng thì bị xử lý theo quy định. Khoản 5 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP cũng ghi người nộp thuế tự đăng ký số lượng người phụ thuộc kèm giấy tờ hợp pháp và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật. Trên thực tế, người làm công ăn lương thường đăng ký qua tổ chức trả thu nhập; người có nhiều nguồn thu nhập hoặc tự quyết toán thì làm trực tiếp với cơ quan thuế.
Mẹ không cùng hộ khẩu, không sống cùng thì có đăng ký được không?
Được, nếu đủ điều kiện. Điều kiện "đang sống cùng người nộp thuế" chỉ đặt ra với nhóm cá nhân khác không nơi nương tựa ở điểm đ khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (anh chị em ruột, ông bà, cô dì chú bác, cháu ruột…). Cha mẹ thuộc điểm d, chỉ cần đáp ứng điều kiện về độ tuổi lao động, khả năng lao động và ngưỡng thu nhập.
Con vừa học xong đại học giữa năm thì tính giảm trừ thế nào?
Điểm c khoản 2 Điều 47 đòi hai điều kiện cùng lúc: đang học và không có thu nhập hoặc thu nhập trong ngưỡng. Hỏng một trong hai là mất tư cách người phụ thuộc. Vì vậy con đã học xong, trên 18 tuổi, không thuộc nhóm mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật hoặc không có khả năng lao động ở điểm b khoản 2 Điều 47 thì không còn là người phụ thuộc theo điểm c, dù chưa đi làm và chưa có thu nhập. Phần giảm trừ được tính đủ theo tháng, nên cần điều chỉnh lại khi quyết toán. Những trường hợp thay đổi giữa năm khá dễ sai, tốt nhất là hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc người làm thuế trước khi chốt số.
Năm 2025 trở về trước đăng ký muộn thì áp dụng quy định nào?
Áp dụng quy định cũ. Khoản 1 Điều 70 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định thời hạn đăng ký người phụ thuộc và hồ sơ chứng minh người phụ thuộc cho kỳ tính thuế năm 2025 trở về trước thực hiện theo các văn bản pháp luật về thuế thu nhập cá nhân trước ngày Nghị định có hiệu lực.
Việc cần làm trong tháng 12
Rà lại danh sách người phụ thuộc của từng người lao động, đối chiếu với điều kiện ở Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, thu đủ hồ sơ theo Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC, và đăng ký bổ sung trước 31/12/2026. Sau đó mới bước vào quyết toán thuế thu nhập cá nhân năm 2026 với số liệu sạch. Nếu công ty bạn chưa có người làm phần này, MP Consulting nhận rà soát hồ sơ người phụ thuộc và quyết toán thuế cho doanh nghiệp ở Phú Mỹ, Bà Rịa – Vũng Tàu và TP. Hồ Chí Minh.
Bài viết cập nhật đến ngày 19/11/2026 và mang tính tham khảo chung. Quy định có thể thay đổi và mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng — vui lòng đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ MP Consultingđể được tư vấn cho trường hợp cụ thể. Chịu trách nhiệm nội dung: Nguyễn Quang Nguyên Đán, Giám đốc (CEO).
