Quyết toán thuế TNCN 2026: ai tự quyết toán, ai được ủy quyền
Cứ sau Tết là kế toán lại nhận cùng một câu hỏi từ anh em trong công ty: "Em có phải tự đi quyết toán thuế không, hay công ty làm giúp?" Câu trả lời ngắn: nếu cả năm bạn chỉ làm một nơi theo hợp đồng từ 3 tháng trở lên và đến lúc quyết toán vẫn đang làm ở đó, bạn được ủy quyền cho công ty làm thay. Ngoài khuôn đó, phần lớn các trường hợp phải tự khai với cơ quan thuế. Kỳ quyết toán năm 2026 là kỳ đầu tiên áp dụng trọn vẹn khung pháp luật thuế thu nhập cá nhân mới, nên chỗ nào thay đổi thì cần đọc lại cho chắc.
Tóm tắt nhanh
- Tổ chức trả thu nhập và cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công phải quyết toán thuế theo năm; riêng cá nhân có hai trường hợp không phải quyết toán theo khoản 1 Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP.
- Được ủy quyền cho công ty quyết toán thay khi chỉ có một nguồn thu nhập theo hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên tại một tổ chức và đang làm việc ở đó tại thời điểm quyết toán — kể cả khi không làm đủ 12 tháng trong năm.
- Người muốn được giảm thuế do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo, hoặc muốn được giảm trừ các khoản chi theo Điều 49 Nghị định 253/2026/NĐ-CP trước khi tính thuế, thì phải tự quyết toán.
- Hạn nộp hồ sơ: tổ chức chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ 03 kể từ ngày kết thúc kỳ quyết toán; cá nhân tự quyết toán chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ 04 kể từ ngày kết thúc năm dương lịch (khoản 5 Điều 10 Nghị định 252/2026/NĐ-CP).
- Giấy ủy quyền và tờ khai quyết toán dùng bộ mẫu mới của Thông tư 89/2026/TT-BTC, thông tư này đã thay Thông tư 80/2021/TT-BTC từ 01/7/2026.
Kỳ quyết toán 2026 chạy theo quy định nào
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 01/7/2026. Riêng các quy định liên quan đến thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú thì áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026. Nói cách khác, thu nhập tiền lương cả năm 2026, kể cả 6 tháng đầu năm, được quyết toán theo luật mới chứ không chia đôi năm.
Ba văn bản cần có trên bàn khi làm quyết toán tiền lương, tiền công kỳ 2026:
- Nghị định 253/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 (hiệu lực 01/7/2026) — Điều 50 về khấu trừ thuế, Điều 51 về quyết toán và ủy quyền quyết toán.
- Nghị định 252/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 (hiệu lực 01/7/2026) — khoản 7 Điều 3 và Điều 10 về cách tính thời hạn, Điều 11 về các trường hợp không phải nộp hồ sơ khai thuế.
- Thông tư 89/2026/TT-BTC ngày 30/6/2026 (hiệu lực 01/7/2026) — Điều 22 về khai thuế thu nhập cá nhân, Phụ lục I ban hành bộ mẫu tờ khai và giấy ủy quyền.
Ai phải quyết toán, ai không
Khoản 1 Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP đặt nguyên tắc: tổ chức, cá nhân trả thu nhập và cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công phải quyết toán thuế theo năm. Hai trường hợp cá nhân không phải quyết toán:
- Điểm a: số thuế phải nộp nhỏ hơn số thuế đã nộp trong kỳ tính thuế, và cá nhân không yêu cầu hoàn thuế hoặc bù trừ vào kỳ sau. Đây là tình huống nộp thừa nhưng người lao động chọn bỏ qua, không đi xin hoàn.
- Điểm b: cá nhân có thêm thu nhập ở nơi khác với thu nhập bình quân tháng trong năm không quá 15 triệu đồng và đã được tổ chức, cá nhân chi trả khấu trừ theo tỷ lệ 10% trên khoản thu nhập quy định tại khoản 2 Điều 50 thì không phải quyết toán đối với phần thu nhập đó.
Mốc 15 triệu đồng/tháng là chỗ nhiều người còn nhớ theo con số cũ. Và đây là quyền được miễn quyết toán, không phải lệnh cấm: khoản 1 Điều 51 nói rõ khi cá nhân chọn quyết toán trực tiếp với cơ quan thuế thì hệ thống quản lý thuế sẽ tổng hợp các nguồn thu nhập từ tiền lương, tiền công và trừ số thuế đã được chi trả khấu trừ trong năm. Ai bị khấu trừ 10% nhiều hơn số thuế thực phải nộp thì vẫn nên tự quyết toán để lấy lại phần nộp thừa.
Phía doanh nghiệp: nếu trong năm tổ chức không phát sinh trả thu nhập từ tiền lương, tiền công thì không phải nộp hồ sơ quyết toán thuế thu nhập cá nhân đối với khoản thu nhập này (khoản 7 Điều 11 Nghị định 252/2026/NĐ-CP). Công ty có trả lương, dù ít, thì vẫn phải quyết toán.
Ai được ủy quyền cho công ty quyết toán thay
Khoản 2 Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP cho phép người nộp thuế ủy quyền cho tổ chức chi trả thu nhập quyết toán thay, kể cả khi không làm việc đủ 12 tháng trong năm, trong hai trường hợp:
- Điểm a: cá nhân chỉ có một nguồn thu nhập từ tiền lương, tiền công theo hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên tại một tổ chức, và đang làm việc tại tổ chức đó vào thời điểm quyết toán. Trường hợp được điều chuyển do tổ chức cũ sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, hoặc điều chuyển trong cùng một hệ thống, cũng thuộc diện này.
- Điểm b: cá nhân đáp ứng như điểm a nhưng có thêm nguồn thu nhập khác đã được khấu trừ theo điểm b khoản 1 nói trên.
Đọc kỹ điểm a sẽ thấy ba điều kiện đi cùng nhau: một nguồn thu nhập, hợp đồng từ 03 tháng trở lên, và đang làm việc lúc quyết toán. Thiếu một trong ba điều kiện của điểm a thì không đủ điều kiện ủy quyền (trừ phần thu nhập đã khấu trừ nêu ở điểm b). Vì vậy người có hai hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên ở hai công ty, hay người đã nghỉ việc trước thời điểm quyết toán, không nằm trong diện này.
| Tình huống trong năm 2026 | Được ủy quyền cho công ty? |
|---|---|
| Làm một công ty từ tháng 1 đến tháng 12, hợp đồng 1 năm, không có thu nhập nơi khác | Được |
| Vào làm tháng 8/2026, hợp đồng 1 năm, trước đó chưa đi làm ở đâu | Được — không cần đủ 12 tháng |
| Làm một công ty cả năm, có thêm thù lao nơi khác bình quân 5 triệu đồng/tháng, đã bị khấu trừ 10% | Được, theo điểm b |
| Ký hợp đồng 12 tháng ở hai công ty cùng lúc | Không — phải tự quyết toán |
| Nghỉ việc tháng 10/2026, đến lúc quyết toán không còn làm ở đó | Không — phải tự quyết toán |
| Muốn được giảm trừ các khoản theo Điều 49 vào thu nhập trước khi tính thuế | Không — phải tự quyết toán |
Ai buộc phải tự quyết toán
Khoản 3 Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP loại hẳn hai nhóm ra khỏi diện ủy quyền. Nếu trong kỳ tính thuế cá nhân đề nghị giảm thuế do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo theo Điều 40, hoặc có các khoản giảm trừ theo Điều 49 mà yêu cầu giảm trừ vào thu nhập trước khi tính thuế, thì người nộp thuế phải tự quyết toán thuế.
Nhóm thứ hai đáng chú ý với kỳ 2026. Điều 49 gồm nhiều khoản giảm trừ khác nhau, trong đó có khoản mới cho một số chi phí y tế, giáo dục. Theo khoản 3 Điều 49 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, hóa đơn, chứng từ dùng để giảm trừ phải thể hiện thông tin của người nộp thuế hoặc người phụ thuộc, và khoản chi không được chi trả từ các nguồn khác. Ai muốn hưởng khoản giảm trừ theo Điều 49 thì tự quyết toán, không ủy quyền cho công ty.
Ngoài hai nhóm trên, các trường hợp không đáp ứng điều kiện ở khoản 2 — hai nguồn lương, đã nghỉ việc, hợp đồng dưới 03 tháng — mà vẫn phát sinh nghĩa vụ quyết toán theo khoản 1 thì cũng là tự khai với cơ quan thuế.
Thời hạn nộp hồ sơ kỳ 2026
Thời hạn nằm ở khoản 5 Điều 10 Nghị định 252/2026/NĐ-CP:
| Đối tượng | Căn cứ | Thời hạn |
|---|---|---|
| Tổ chức trả thu nhập (gồm cả quyết toán thay cho người ủy quyền) | Điểm a khoản 5 Điều 10 (mốc chung) | Chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ 03 kể từ ngày kết thúc kỳ quyết toán thuế — với kỳ 2026 là 31/3/2027 |
| Cá nhân trực tiếp quyết toán | Điểm c khoản 5 Điều 10 | Chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ 04 kể từ ngày kết thúc năm dương lịch — với kỳ 2026 là 30/4/2027 |
| Cá nhân cư trú là người nước ngoài kết thúc hợp đồng lao động tại Việt Nam | Điểm d khoản 5 Điều 10 | Trước khi xuất cảnh và không quá 45 ngày kể từ ngày kết thúc hợp đồng |
Một chi tiết dễ bỏ qua: ngày 30/4 và 01/5 là ngày nghỉ lễ. Khoản 7 Điều 3 Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định trường hợp ngày cuối cùng của thời hạn nộp hồ sơ khai thuế, thời hạn nộp thuế trùng với ngày nghỉ theo quy định thì ngày cuối cùng của thời hạn được tính là ngày làm việc liền kề sau ngày nghỉ đó. Hạn thực tế của cá nhân vì vậy rơi vào ngày làm việc đầu tiên sau kỳ nghỉ lễ; nên theo thông báo của cơ quan thuế quản lý trực tiếp thay vì tự suy ra, vì kỳ nghỉ lễ từng được hoán đổi ngày.
Hồ sơ và mẫu biểu
Khoản 4 Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP dẫn chiếu hồ sơ, thủ tục quyết toán và ủy quyền quyết toán sang pháp luật quản lý thuế, tức Thông tư 89/2026/TT-BTC. Thông tư này thay Thông tư 80/2021/TT-BTC và một số thông tư khác từ 01/7/2026, nên kỳ quyết toán 2026 dùng bộ mẫu mới. Các mẫu tại Phụ lục I thường gặp khi quyết toán tiền lương, tiền công:
- Mẫu 02/QTT-TNCN — tờ khai quyết toán của cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công.
- Mẫu 05/QTT-TNCN — tờ khai quyết toán của tổ chức, cá nhân trả thu nhập, kèm các bảng kê 05-1, 05-2.
- Mẫu 08/UQ-QTT-TNCN — giấy ủy quyền quyết toán thuế thu nhập cá nhân.
Về cách khai trong năm, điểm a.1 khoản 1 Điều 22 Thông tư 89/2026/TT-BTC cho tổ chức, cá nhân trả thu nhập khai số thuế thu nhập cá nhân đã khấu trừ theo quý, áp dụng từ khi thông tư có hiệu lực ngày 01/7/2026; điểm a.2 giữ nghĩa vụ quyết toán hằng năm và quyết toán thay cho cá nhân có ủy quyền. Các kỳ khai trước mốc đó vẫn theo quy định cũ, nên kế toán cần kiểm tra lại kỳ khai đã chọn trên phần mềm và trên hệ thống thuế điện tử.
Việc công ty nên làm trước khi vào kỳ quyết toán
Phần nhiều rắc rối lúc quyết toán không nằm ở tờ khai mà ở dữ liệu cả năm. Mấy việc nên làm sớm:
- Rà danh sách người lao động đã nghỉ trong năm, tách riêng ra: nhóm này không đủ điều kiện ủy quyền nên công ty cần cấp đủ chứng từ khấu trừ thuế cho họ tự quyết toán.
- Hỏi lại từng người đang làm việc xem trong năm có thu nhập ở nơi khác không, mức bình quân tháng bao nhiêu, đã bị khấu trừ 10% chưa. Đây là chỗ quyết định họ có được ủy quyền theo điểm b khoản 2 Điều 51 hay không.
- Thu giấy ủy quyền theo mẫu 08/UQ-QTT-TNCN trước khi lập tờ khai, chứ không ký lùi ngày sau khi đã nộp.
- Soát lại các khoản chi trả cho cá nhân không ký hợp đồng hoặc ký dưới 03 tháng. Khoản 2 Điều 50 Nghị định 253/2026/NĐ-CP yêu cầu khấu trừ 10% khi mức chi trả từ 05 triệu đồng/lần trở lên; dưới mức đó thì khấu trừ 10% khi cá nhân có yêu cầu. Bản cam kết để không bị khấu trừ chỉ dành cho người đáp ứng cả hai điều kiện: chỉ có thu nhập thuộc đối tượng phải khấu trừ theo tỷ lệ 10% nói trên, và ước tính tổng mức thu nhập chịu thuế sau khi giảm trừ gia cảnh chưa đến mức phải nộp thuế. Căn cứ vào cam kết của cá nhân, tổ chức trả thu nhập tạm thời chưa khấu trừ thuế; cá nhân chịu trách nhiệm về nội dung cam kết. Người đang có hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên ở một nơi khác không thuộc diện làm cam kết này.
- Đối chiếu số thuế đã khai theo quý với bảng lương, lệch chỗ nào xử lý trước, đừng dồn vào tháng 3.
Nộp muộn hồ sơ quyết toán là hành vi bị xử phạt theo pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính thuế, mức phạt tùy số ngày chậm — chúng tôi đã viết riêng về mức phạt chậm nộp tờ khai và cách xử lý khi lỡ hạn.
Câu hỏi thường gặp
Người lao động có buộc phải ủy quyền cho công ty không?
Không. Khoản 2 Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP viết người nộp thuế "được ủy quyền", tức là quyền chọn. Người đủ điều kiện vẫn có thể tự quyết toán với cơ quan thuế nếu muốn, chẳng hạn để xin hoàn phần nộp thừa hoặc để khai thêm khoản giảm trừ.
Vào công ty giữa năm, phần lương ở công ty cũ xử lý thế nào?
Nếu trong năm đã có thu nhập từ hợp đồng lao động ở một nơi khác thì không còn là "một nguồn thu nhập" theo điểm a khoản 2, nên không đủ điều kiện ủy quyền; người lao động tự quyết toán và tổng hợp cả hai nơi. Khác với trường hợp được điều chuyển do sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp hoặc trong cùng hệ thống — những trường hợp này điểm a vẫn cho ủy quyền.
Thu nhập ở nơi khác hơn 15 triệu đồng/tháng thì sao?
Khi thu nhập bình quân tháng ở nơi khác vượt 15 triệu đồng, điều kiện tại điểm b khoản 1 Điều 51 không còn đáp ứng, nên phần thu nhập đó phải được tổng hợp vào quyết toán và cá nhân tự khai với cơ quan thuế.
Quyết toán thuế thu nhập cá nhân phần khó không phải là tính toán mà là phân loại đúng từng người lao động vào nhóm nào, rồi gom đủ giấy tờ trước hạn. Nếu công ty bạn có nhiều người vào ra trong năm hoặc nhiều khoản chi trả ngoài bảng lương, xem dịch vụ quyết toán thuế của MP Consulting để chúng tôi rà cùng; chi phí theo từng quy mô nằm ở trang bảng giá.
Bài viết cập nhật đến ngày 14/11/2026 và mang tính tham khảo chung. Quy định có thể thay đổi và mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng — vui lòng đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ MP Consultingđể được tư vấn cho trường hợp cụ thể. Chịu trách nhiệm nội dung: Nguyễn Quang Nguyên Đán, Giám đốc (CEO).
