Pháp lý lao động & bảo hiểm xã hội
Nhiều doanh nghiệp xây dựng chọn cách ký hợp đồng khoán việc với đội trưởng tổ đội thay vì ký hợp đồng lao động với từng công nhân, với kỳ vọng tránh được nghĩa vụ bảo hiểm xã hội. Bảo hiểm xã hội Việt Nam vừa có văn bản trả lời rất rõ về tình huống này — và câu trả lời không có lợi cho cách làm đó.
Trả lời ngắn gọn
Nếu doanh nghiệp vẫn giao khối lượng công việc, giám sát tiến độ, kiểm tra chất lượng và nghiệm thu kết quả, thì hợp đồng khoán việc mang bản chất của hợp đồng lao động. Đội trưởng và từng công nhân làm việc từ 01 tháng trở lên đều thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Doanh nghiệp phải lập hồ sơ, đóng và truy đóng theo quy định.
Tình huống doanh nghiệp gặp phải
Một công ty xây dựng ký hợp đồng khoán việc thi công trực tiếp với người đội trưởng của tổ đội. Các công nhân trong tổ chịu sự điều hành của đội trưởng, còn công ty không quản lý giờ giấc, kỷ luật hay trả lương tháng cho từng người. Công ty chỉ giao khối lượng, theo dõi tiến độ, kiểm tra chất lượng và nghiệm thu kết quả.
Công ty cũng đã khấu trừ 10% thuế thu nhập cá nhân cho từng người trong danh sách do đội trưởng cung cấp. Câu hỏi đặt ra: quan hệ này có bị xem là quan hệ lao động phải tham gia BHXH bắt buộc không, và nếu bị truy thu thì ai là bên chịu trách nhiệm?
Đây là tình huống rất phổ biến trong ngành xây dựng. Qua kinh nghiệm tư vấn dịch vụ kế toán BRVT, chúng tôi thấy phần lớn doanh nghiệp tin rằng chỉ cần đặt tên hợp đồng là "khoán việc" thì nghĩa vụ bảo hiểm sẽ không phát sinh. Thực tế pháp luật không nhìn vào tên gọi.
Bảo hiểm xã hội Việt Nam trả lời thế nào?
Cơ quan bảo hiểm dẫn chiếu quy định của Bộ luật Lao động về hợp đồng lao động: khi hai bên thỏa thuận dưới một tên gọi khác, nhưng nội dung vẫn thể hiện có việc làm được trả công, trả lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên, thì đó vẫn được coi là hợp đồng lao động.
Đối chiếu với tình huống nêu trên, việc công ty ký hợp đồng khoán với một người đại diện, có lập và xác nhận danh sách từng công nhân tham gia, đồng thời trực tiếp giao khối lượng, giám sát tiến độ, kiểm tra chất lượng và nghiệm thu — chính là trường hợp thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng bản chất là quan hệ lao động.
Hệ quả: cả người đội trưởng lẫn từng công nhân, nếu làm việc từ một tháng trở lên, đều thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Công ty là bên có trách nhiệm phối hợp với người lao động để lập hồ sơ, đóng và truy đóng theo quy định.
Đã khấu trừ 10% thuế TNCN thì có được miễn BHXH không?
Không. Đây là điểm nhiều doanh nghiệp hiểu sai nhất.
Lưu ý quan trọng: Cơ quan bảo hiểm khẳng định việc doanh nghiệp đã khấu trừ 10% thuế thu nhập cá nhân cho từng cá nhân trong tổ đội không làm thay đổi, không loại trừ và không ảnh hưởng đến trách nhiệm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ bảo hiểm là hai hệ thống độc lập, được điều chỉnh bởi hai luật khác nhau. Hoàn thành nghĩa vụ này không đồng nghĩa với việc được miễn nghĩa vụ kia. Việc khấu trừ thuế đầy đủ thậm chí còn là bằng chứng cho thấy có phát sinh chi trả thu nhập cho từng cá nhân cụ thể.
Cách tính tiền lương khoán
Nghị định 145/2020/NĐ-CP quy định tiền lương khoán được trả căn cứ vào khối lượng công việc, chất lượng công việc và thời gian phải hoàn thành. Công thức áp dụng phổ biến:
Hình thức trả lương khoán hoàn toàn hợp pháp và được Bộ luật Lao động thừa nhận. Vấn đề không nằm ở cách trả lương, mà ở chỗ doanh nghiệp có ghi nhận đúng bản chất quan hệ lao động hay không.
Thuế thu nhập cá nhân với hợp đồng khoán việc
Thu nhập từ hợp đồng khoán việc được xếp vào nhóm các khoản mang tính chất tiền lương, tiền công theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, nên vẫn chịu thuế TNCN.
Ngưỡng khấu trừ 10% đã thay đổi từ 01/7/2026
Theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, tổ chức chi trả cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng hoặc ký hợp đồng lao động dưới 03 tháng phải khấu trừ 10% nếu mức chi trả từ 05 triệu đồng/lần trở lên. Nếu chi trả dưới mức này, việc khấu trừ chỉ thực hiện khi cá nhân có yêu cầu.
Đây là thay đổi đáng chú ý so với ngưỡng 2 triệu đồng áp dụng trước đây. Doanh nghiệp cần cập nhật lại cấu hình trên phần mềm tính lương để tránh khấu trừ sai. Các đơn vị sử dụng dịch vụ kế toán Bà Rịa Vũng Tàu nên yêu cầu bên cung cấp dịch vụ rà soát lại điểm này trước kỳ quyết toán.
Doanh nghiệp cần làm gì
- Rà soát toàn bộ hợp đồng khoán việc đang thực hiện, đối chiếu với ba dấu hiệu nhận diện nêu trên.
- Với các tổ đội mà doanh nghiệp thực sự có quản lý, giám sát: chuyển sang ký hợp đồng lao động đúng bản chất, hoặc ủy quyền giao kết theo nhóm đối với công việc dưới 12 tháng, kèm danh sách đầy đủ thông tin và chữ ký từng người.
- Lập hồ sơ tham gia BHXH cho những người làm việc từ 01 tháng trở lên, tính toán trước số phải truy đóng để chủ động về dòng tiền.
- Cập nhật ngưỡng khấu trừ thuế TNCN 05 triệu đồng/lần trên phần mềm và quy trình chi trả.
- Nếu muốn giữ quan hệ khoán việc thuần túy, phải thiết kế lại thực tế vận hành: bên nhận khoán tự tổ chức nhân lực, tự chịu trách nhiệm về kết quả, doanh nghiệp chỉ nghiệm thu sản phẩm cuối cùng.
Rủi ro cần lường trước: Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động và bảo hiểm xã hội có hiệu lực từ 10/9/2026. Doanh nghiệp nên hoàn tất việc rà soát trước mốc này.
Cần rà soát hợp đồng và hồ sơ bảo hiểm?
Chúng tôi cung cấp dịch vụ kế toán Vũng Tàu và toàn khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu: soát xét hợp đồng lao động và hợp đồng khoán việc, tính toán số BHXH phải truy đóng, chuẩn hóa quy trình tính lương và khấu trừ thuế TNCN theo quy định mới từ 01/7/2026.
Liên hệ tư vấnBài viết được biên soạn dựa trên nội dung trả lời của Bảo hiểm xã hội Việt Nam đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính, kết hợp với phân tích thực tiễn của chúng tôi. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể. Doanh nghiệp nên đối chiếu bản gốc các văn bản được dẫn chiếu trước khi áp dụng.